> OPINIE PRAWNE
Uwaga! Zmiany przepisów w kodeksie spółek handlowych
Z dniem 8 stycznia 2009 weszły w życie zmiany przepisów w kodeksie spółek handlowych. Prawnicy Kancelarii Grzybkowski & Guzek sugerują przedsiębiorcom zapoznanie się z tymi zmianami - w niektórych przypadkach będą one miały duże znaczenie dla praktyki biznesowej.
W specjalnej opinii prawnej poświęconej zmianom wprowadzonym ustawą z dn. 23 października 2008 o zmianie ustawy - Kodeks spółek handlowych - znalazło się omówienie najistotniejszych zmian. Polecamy lekturę!
Poznań, dnia 19 stycznia 2009 roku
OPINIA PRAWNA
w sprawie zmian w przepisach kodeksu spółek handlowych
I. Podstawa zlecenia:
Opinia prawna przygotowana w ramach wewnętrznych prac Kancelarii.
II. Cel opinii:
Zwrócenie uwagi na wprowadzone z dniem 8 stycznia 2009 roku zmiany przepisów w kodeksie spółek handlowych.
III. Podstawa prawna opinii:
Ustawa z dnia 23 października 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks spółek handlowych Dz.U.08.217.1381.
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych Dz.U. 00.94.1037, zm. Dz.U. 01.102.1117, zm. Dz.U. 03.49.408, zm. Dz.U. 03.229.2276, zm. Dz.U. 05.132.1108, zm. Dz.U. 05.183.1538, zm. Dz.U. 05.184.1539, zm. Dz.U. 06.133.935, zm. Dz.U. 06.208.1540, zm. Dz.U.08.86.524, zm. Dz.U.08.118.747, zm. Dz.U.08.217.1381 (zwany dalej „ksh”).
IV. Analiza merytoryczna:
1) opis stanu faktycznego
Z dniem 8 stycznia 2009 roku weszły w życie zmiany wprowadzone w kodeksie spółek handlowych. Zmiany te wydają się w ocenie opiniującego istotne dla przedsiębiorców. Niniejsza opinia ma na celu zasygnalizowanie przedsiębiorcom wprowadzonych w kodeksie zmian.
2) ocena sprawy
a) Spółka dominująca
Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem art. 4 § 1 pkt 4 lit d) ksh za spółkę dominującą uznawało się spółkę w której członkowie jej zarządu lub członkowie jej rady nadzorczej stanowili więcej niż połowę członków zarządu innej spółki kapitałowej (spółki zależnej) albo spółdzielni (spółdzielni zależnej).
W wyniku wspomnianych wyżej zmian ograniczono zakres powyższego przepisu wyłącznie do zarządu. Oznacza to, iż skład rady nadzorczej nie ma wpływu na uznanie czy dana spółka jest dominująca bądź też zależna.
Dla oceny czy dana spółka jest dominującą istotne jest natomiast w dalszym ciągu istnienie uprawnienia do powoływania lub odwoływania większości członków rady.
b) Obowiązek przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną.
W świetle dotychczasowej treści art. 26 § 4 ksh przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną było obowiązkowe, jeżeli osiągnięte przychody netto spółki cywilnej w każdym z dwóch ostatnich lat obrotowych powodowały, iż zgodnie z przepisami o rachunkowości obowiązkowe było prowadzenie ksiąg rachunkowych. Zgłoszenie takie trzeba było dokonać w terminie trzech miesięcy od zakończenia drugiego roku obrotowego.
Na skutek wprowadzonych zmian wykreślono powyższy przepis.
W uzasadnieniu projektu zmian wskazano, iż zarówno wprowadzenie obligatoryjnego przekształcenia spółki cywilnej w jawną, jak i określony przez ustawodawcę próg obrotów budziły poważne wątpliwości. Wskazywano, iż kwota określona w art. 26 § 4 ksh odnosząca się do przychodów ze sprzedaży nie odpowiada ściśle przychodom, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości. Autorzy projektu uznali za słuszne nałożenie na spółkę cywilną obowiązków wynikających z ustawy o rachunkowości po osiągnięciu przez spółkę określonych obrotów, nie widząc przy tym podstaw do wprowadzania w takim przypadku konieczności przekształcenia formy prawnej prowadzonej działalności, wiążącej się z dodatkowymi kosztami i utrudnieniami.1
Obecnie przedsiębiorcy nie mają już więc obowiązku przekształcania się ze spółki cywilnej w spółkę jawną. Niezależnie od dochodów i formy prowadzenia ksiąg rachunkowych dopuszczalne jest prowadzenie działalności w formie spółki cywilnej.
W konsekwencji powyższych zmian wykreśleniu uległy również art. 626 i 627 ksh.2
Zmianie nie ulegają reguły odnoszące się do procedury przekształcania tych podmiotów. W dalszym ciągu obowiązywać będzie prostszy sposób przekształcenia uregulowany w art. 26 ksh.
c) Odpowiedzialność wspólnika zawiązującego spółkę jawną z podmiotem wnoszącym przedsiębiorstwo
Zmianie uległ również art. 33 ksh dotyczący odpowiedzialności osoby zawiązującej spółkę jawną z przedsiębiorcą jednoosobowym, który wniósł do spółki przedsiębiorstwo. Dotychczas przepis ograniczał się wyłącznie do stwierdzenia, iż osoba taka odpowiada także za zobowiązania powstałe przy prowadzeniu tego przedsiębiorstwa przed dniem utworzenia spółki. Nie było tu mowy o limicie odpowiedzialności. Osoba taka odpowiadała więc bez ograniczeń, co stawiało ją w znacznie gorszej roli niż podmioty nabywające przedsiębiorstwo (art. 554 Kodeksu cywilnego)3.
Obecnie na skutek zmian ten kto zawiera umowę spółki jawnej z przedsiębiorcą jednoosobowym, który wniósł do spółki przedsiębiorstwo, odpowiada także za zobowiązania powstałe przy prowadzeniu tego przedsiębiorstwa przed dniem utworzenia spółki do wartości wniesionego przedsiębiorstwa według stanu w chwili wniesienia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela.
d) Forma umowy spółki partnerskiej.
W świetle dotychczasowych przepisów umowa spółki partnerskiej musiała być sporządzona w formie aktu notarialnego (art. 92 ksh). Obecnie wystarczająca jest forma pisemna, co znacznie uprości i zmniejszy koszty zawiązania takiej spółki. Zmiana taka powoduje również, iż wszelkie modyfikacje dotychczas podpisanych umów mogą być dokonywane w zwykłej formie pisemnej, chyba że wspólnicy w umowie spółki zawartej w formie aktu notarialnego zawarli postanowienie, iż zmiana umowy może nastąpić tylko w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności.
Forma aktu notarialnego będzie musiała również zostać zachowana dla czynności związanych z wniesienia do takiej spółki jako wkładu np. nieruchomości.
e) Wysokość kapitału zakładowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjnej.
Bardzo istotnym elementem wprowadzonych zmian jest obniżenie minimalnej wysokości kapitału zakładowego spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych.
Dotychczas minimalna wysokość kapitału zakładowego dla spółek z ograniczoną odpowiedzialnością wynosiła 50.000 złotych, a dla spółek akcyjnych 500.000 złotych. Obecnie minimalny kapitał zakładowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością będzie mógł wynosić 5.000 złotych, a spółki akcyjnej 100.000 złotych. Zmiana stanowi istotne złagodzenie dotychczasowych wymogów i może wpłynąć na większe zainteresowanie taką formą prowadzenia działalności.
Zdaniem autorów projektu, „zaproponowane minimalne wysokości tych kapitałów stworzą możliwość zawiązywania większej liczby spółek kapitałowych przez przedsiębiorców, którzy dotychczas nie byli skłonni bądź zdolni zgromadzić minimalnego majątku „startowego”. W obecnych warunkach prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce wartości te stanowią faktyczne minimum uzasadniające istnienie obydwu typów spółek, a jednocześnie zapobiegną (do pewnego stopnia) tworzeniu spółek z założenia pozbawionych majątku i stwarzających podwyższone ryzyko dla obrotu.” 4
W ocenie opiniującego spółki posiadające minimalny kapitał zgodny z dotychczasowymi zasadami, będą go mogły obniżyć do aktualnie obowiązującego minimum, z zachowaniem jednak przepisów o obniżeniu kapitału zakładowego (art. 263 ksh i nast.).
f) Oświadczenia woli jedynego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjnej.
Równie ważną zmianą jest zmiana w zakresie oświadczeń woli jedynego wspólnika spółki. Dotychczas zarówno w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jak i akcyjnej w sytuacji gdy był jeden wspólnik (lub wspólnik i spółka) bądź akcjonariusz (lub akcjonariusz i spółka), w sprawach przekraczających zakres zwykłych czynności spółki oświadczenie woli takiego wspólnika lub akcjonariusza wymagało formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym.5
Przepis ten mający pierwotnie chronić przed antydatowaniem dokumentów w jednoosobowej spółce budził wiele kontrowersji. Często trudno było bowiem ocenić czy dana czynność przekracza zakres zwykłego zarządu czy też nie.
Obecnie na skutek wprowadzonej noweli wykreślono ten przepis zawierający ten wymóg. Oznacza to, iż wystarczająca będzie zwykła forma pisemna.
Wprowadzona zmiana rodzi jednak kolejne kontrowersje. Wskazuje się, iż obecnie znacznemu osłabieniu uległa ochrona wierzycieli takich spółek. Poglądowi temu nie można odmówić słuszności.
g) Dopłaty
Nowelizacja wprowadziła też zmiany w zakresie dopłat. Skrócony został okres w który nastąpić może ich zwrot (art. 179 § 2 ksh). Obecnie termin ten wynosi 1 miesiąc od dnia ogłoszenia o zamierzonym zwrocie w piśmie przeznaczonym do ogłoszeń spółki, a nie 3 miesiące jak było dotychczas. Pozwoli to na szybszą wypłatę pieniędzy wspólnikom. Zmiana ta jest korzystna z punktu widzenia udziałowców. Zdaniem autorów projektu, skrócenie tego okresu nie osłabia ochronnej funkcji kapitału zakładowego, ani też nie narusza interesów wierzycieli.6
h) Dywidenda
Modyfikacji uległy również przepisy dotyczące dnia wypłaty dywidendy. Zarówno w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jak i akcyjnej dodano nowe paragrafy
zgodnie z którymi:
- w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością dywidendę wypłaca się w dniu określonym w uchwale wspólników. Jeżeli uchwała wspólników takiego dnia nie określa, dywidenda jest wypłacana w dniu określonym przez zarząd (art. 193 § 4 ksh).
- w przypadku spółki akcyjnej dywidendę wypłaca się w dniu określonym w uchwale walnego zgromadzenia. Jeżeli uchwała walnego zgromadzenia takiego dnia nie określa, dywidenda jest wypłacana w dniu określonym przez radę nadzorczą (art. 348 § 4 ksh).
Dotychczasowe przepisy regulujące kwestie dnia wypłaty dywidendy nie były jasne. Powodowało to często problemy zwłaszcza na tle przepisów prawa podatkowego.
„Zdaniem sądów w wypadku uchwały odraczającej termin wypłaty dywidendy korzyść ekonomiczna spółki jest ewidentna, ponieważ odroczenie terminu wypłaty dywidendy daje spółce możliwość dysponowania określoną kwotą pieniężną, a w razie jej braku – majątkiem stanowiącym równowartość dywidendy.7 Odpada wówczas potrzeba zaciągnięcia oprocentowanego kredytu. Wspomniana możliwość sama w sobie stanowi więc – w świetle orzeczeń sądów - korzyść o konkretnym wymiarze finansowym, a tym samym mieści się w przytoczonej wyżej definicji świadczenia na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.”8
Wprowadzona nowelizacja ma rozstrzygnąć ten problem.
i) Uchwały akcjonariuszy podjęte na zgromadzeniu, które odbyło się mimo braku formalnego zwołania
Złagodzeniu uległy wymogi co do uchwał podjętych podczas walnego zgromadzenia wspólników, które odbyło się mimo braku formalnego zwołania (art. 405 ksh). Dotychczas zgodnie z § 2 art. 405 ksh uchwały powzięte na walnym zgromadzeniu które odbyło się bez formalnego zwołonia, z wyjątkiem uchwał podlegających wpisowi do rejestru, musiały być ogłoszone w terminie miesiąca.
Wprowadzona zmiana uchyla ten wymóg. W ocenie projektodawców wymóg ogłaszania wszystkich uchwał podjętych na zgromadzeniu odbywającym się w trybie art. 405 nie znajduje uzasadnienia i stanowi wyłącznie przejaw formalizmu ustawodawcy.9
Zmianie nie uległy zasady podejmowania uchwał na takim zgromadzeniu. Nadal więc uchwały można powziąć, mimo braku formalnego zwołania walnego zgromadzenia, jeżeli cały kapitał zakładowy jest reprezentowany, a nikt z obecnych nie zgłosił sprzeciwu dotyczącego odbycia walnego zgromadzenia lub wniesienia poszczególnych spraw do porządku obrad.
j) Odpowiedzialność za brak obowiązkowych danych spółki w pismach i zamówieniach handlowych.
Zmianie uległ także przepis dotyczący odpowiedzialności podmiotów za brak obowiązkowych danych spółki w pismach i zamówieniach handlowych (art. 595 ksh). Zakres sankcji określonej w tym przepisie rozszerzono również na komplementariuszy spółki komandytowo-akcyjnej. Dotychczas sankcją byli objęci wyłącznie członkowie zarządu, pomimo objęcia obowiązkiem informacyjnym także spółek komandytowo-akcyjnych (art. 127 § 5 ksh).
Zmianie uległa również wysokość grzywny za naruszenie powyższego obowiązku. Obecnie wnosi ona maksymalnie 5.000 złotych, a nie 10.000 złotych jak to było dotychczas.10
V. Wnioski opinii:
1. Wprowadzone w życie z dniem 8 stycznia 2009 roku zmiany kodeksu spółek handlowych są istotne z punktu widzenia przedsiębiorców.
2. Zasadność wprowadzenia zmian ocenić można będzie w pełni z upływem pewnego czasu ich funkcjonowania i sprawdzenia się nowych przepisów w praktyce.
Opinię tę wydałem z całą sumiennością i starannością, kierując się swoją najlepszą wiedzą.
(adwokat Tomasz Guzek)
Przypisy:
1 uzasadnienie do art. 1 pkt 2 projektu - zmiana w art. 26 kodeksu spółek handlowych ( www.ms.gov.pl).
2 Art. 626 ksh. Określone w art. 26 § 3 prawo i obowiązek wspólnika dokonania zgłoszenia spółki do rejestru dotyczą również wspólników spółki cywilnej spełniającej w dniu wejścia w życie ustawy warunek określony w art. 26 § 4 zdanie trzecie przez okres co najmniej dwóch kolejnych lat obrotowych.
Art. 627 ksh. § 1. W przypadku naruszenia przepisu art. 626, po upływie roku od dnia wejścia w życie ustawy, wspólnik podlega grzywnie do 20.000 złotych.
§ 2. Grzywnę nakłada sąd rejestrowy.
3 Art. 554KC. Nabywca przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa lub gospodarstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.
4 uzasadnienie do art. 1 pkt 4 i pkt 11 projektu - zmiany w art. 154 § 1 i art. 308 § 1 kodeksu spółek handlowych (www.ms.gov.pl).
5 Art. 173 ksh § 1. W przypadku gdy wszystkie udziały spółki przysługują jedynemu wspólnikowi albo jedynemu wspólnikowi i spółce, oświadczenie woli takiego wspólnika składane spółce wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności, chyba że ustawa stanowi inaczej.
§ 2. W sprawach przekraczających zakres zwykłych czynności spółki oświadczenie, o którym mowa w § 1, wymaga formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. (obecnie wykreślony)
§ 3. Przepis § 2 nie uchybia odrębnym przepisom, które wymagają zachowania formy aktu notarialnego. (obecnie wykreślony).
Art. 303. § 1. W spółce jednoosobowej jedyny akcjonariusz wykonuje wszystkie uprawnienia walnego zgromadzenia zgodnie z przepisami niniejszego działu. Przepisy o walnym zgromadzeniu stosuje się odpowiednio.
§ 2. W przypadku gdy wszystkie akcje spółki przysługują jedynemu akcjonariuszowi albo jedynemu akcjonariuszowi i spółce, oświadczenie woli takiego akcjonariusza składane spółce wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności, chyba że ustawa stanowi inaczej.
§ 3. W sprawach przekraczających zakres zwykłych czynności spółki oświadczenie takie wymaga formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. (obecnie wykreślony)
§ 4. Przepis § 3 nie uchybia odrębnym przepisom, które wymagają zachowania formy aktu notarialnego. (obecnie wykreślony)
6 uzasadnienie do art. 1 pkt 6 projektu - zmiana w art. 179 § 2 kodeksu spółek handlowych (www.ms.gov.pl).
7 np. wyrok NSA z 1 września 2005 r., (FSK 2596/04), niepublikowany, uchwał Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r. (sygn. II FPS 1/2006).
8 uzasadnienie do art. 1 pkt 7 i pkt 10 projektu - zmiany w art. 193 i art. 348 kodeksu spółek handlowych (www.ms.gov.pl).
9 uzasadnienie do art. 1 pkt 11 projektu - uchylenie § 2 w art. 405 kodeksu spółek handlowych (www.ms.gov.pl).
10 Art. 595 ksh §1. Kto, będąc członkiem zarządu spółki kapitałowej, dopuszcza do tego, że pisma i zamówienia handlowe oraz informacje, o których mowa w art. 206 § 1 i art. 374 § 1, nie zawierają danych określonych w tych przepisach albo będąc komplementariuszem spółki komandytowo-akcyjnej uprawnionym do reprezentowania spółki dopuszcza do tego, że pisma i zamówienia handlowe oraz informacje, o których mowa w art. 127 § 5, nie zawierają danych określonych w tym przepisie
- podlega grzywnie do 5.000 złotych.
§ 2. Przepisy art. 594 § 3 i § 4 stosuje się odpowiednio.
