Uwaga! Zmiany w Kodeksie Pracy

Poznań, dnia 22 stycznia 2009 roku

I. Podstawa zlecenia:

Opinia prawna przygotowana w ramach wewnętrznych prac Kancelarii.

II. Cel opinii:

Zwrócenie uwagi na wprowadzone z dniem 1 stycznia 2009 roku zmiany przepisów w kodeksie pracy.

III. Podstawa prawna opinii:

Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw Dz.U.08.237.1654.

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy. tekst jednolity Dz.U. 98.21.94, zm.: Dz.U. 98.113.717, zm.: Dz.U. 98.106.668, zm. Dz.U. 99.99.1152, zm. Dz.U. 00.19.239, zm. Dz.U. 00.43.489, zm. Dz.U. 00.107.1127, zm. Dz.U. 00.120.1268, zm. Dz.U. 01.28.301, zm. Dz.U. 01.52.538, zm. Dz.U. 01.99.1075, zm. Dz.U. 01.128.1405, zm. Dz.U. 01.154.1805, zm. Dz.U. 01.11.84, zm. Dz.U. 01.111.1194, zm. wyn. z Dz.U. 02.196.1660, zm. Dz.U. 02.135.1146, zm. Dz.U. 01.123.1354, zm. Dz.U. 02.135.1146, zm. Dz.U. 02.199.1673, zm. Dz.U. 02.200.1679, zm. Dz.U. 03.166.1608, zm. Dz.U. 03.213.2081, zm. Dz.U. 01.128.1405, zm. Dz.U. 02.135.1146, zm. Dz.U. 03.213.2081, zm. Dz.U. 04.96.959, zm. Dz.U. 04.99.1001, zm. Dz.U. 04.120.1252, zm. Dz.U. 04.240.2407, zm. Dz.U. 05.10.71, zm. wyn. z Dz.U. 05.68.610, zm. Dz.U. 05.86.732, zm. Dz.U. 05.167.1398 zm. Dz.U.06.104.708, zm. Dz.U. 06.133.935, zm. Dz.U. 06.104.711 zm. Dz.U. 06.217.1587, zm. Dz.U. 06.221.1615, zm. Dz.U. 07.64.426, zm. Dz.U. 07.89.589, zm. Dz.U. 07.181.1288, zm. Dz.U. 07.176.1239, zm. wyn. z Dz.U. 07.225.1672, zm. Dz.U.08.93.586, zm. Dz.U.08.237.1654, zm. Dz.U.08.223.1460 (zwany dalej „KP”).

IV. Analiza merytoryczna:

1)  opis stanu faktycznego

Z dniem 1 stycznia 2009 roku weszła w życie istotna nowelizacja Kodeksu Pracy. Zmiany wprowadzone zostały ustawą z dnia 6 grudnia 2008 roku o zmianie ustawy kodeks pracy i niektórych innych ustaw i obowiązują od dnia 1 stycznia 2009 roku zaś dotyczą uprawnień związanych z rodzicielstwem.
Ze względu na wagę tych zmian zasadne jest ich zasygnalizowanie.

2) ocena sprawy

a) Wydłużenie wymiaru urlopu macierzyńskiego

Nowelizacja zmieniła wymiar urlopu macierzyńskiego określony w art. 180 KP. Obecnie:
a) w każdym przypadku urodzenia jednego dziecka wymiar urlopu wynosi 20 tygodni ( poprzednio przy pierwszym dziecku 18 tygodni),
b) w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie wymiar urlopu wynosi 31 tygodni ( poprzednio 28 tygodni),
c) w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie wymiar urlopu wynosi 33 tygodni ( poprzednio 28 tygodni),
d) w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie wymiar urlopu wynosi 35 tygodni ( poprzednio 28 tygodni),
e) w przypadku urodzenia pięciorga dzieci przy jednym porodzie wymiar urlopu wynosi 37 tygodni ( poprzednio 28 tygodni),
f) jeżeli pracownica wykorzystała 8 tygodni urlopu po porodzie a jej stan zdrowia wymaga opieki szpitalnej i uniemożliwia jej osobiste sprawowanie opieki - urlop przejmuje ojciec.

b) Wprowadzenie nowej instytucji tzw. urlopu dodatkowego.

Wprowadzono nowe przepisy art. 1821-1823KP, przewidujące dodatkowy urlop w wymiarze 6 tygodni w przypadku, gdy urodziło się jedno dziecko lub 8 tygodni przy ciążach mnogich. Urlop udzielany będzie bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego na pisemny wniosek pracownika. Pracodawca będzie obowiązany uwzględnić taki wniosek
Pracownik-ojciec może otrzymać prawo do urlopu dodatkowego gdy pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, zrezygnuje z pozostałej części tego urlopu; tu również wymagany jest pisemny wniosek.
Prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego pracownicy uzyskają dopiero od 1 stycznia 2010 roku jednak wyniesie on początkowo mniej albowiem pracownik uprawniony do 6 tygodni urlopu otrzyma: w 2010 roku i 2011 roku – 2 tygodnie, zaś w 2012 roku i 2013 roku – 4 tygodnie. Z kolei pracownik uprawniony do 8 tygodni urlopu w 2010 roku i 2011 roku otrzyma 3 tygodnie , zaś w 2012 roku i 2013 roku – 6 tygodni.

c) Wprowadzenie nowej instytucji tzw. urlopu ojcowskiego

Nowela wprowadza nowy przepis, zgodnie z art.1823 KP pracownik ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego wynoszącego dwa tygodnie. Z uprawnienia tego może skorzystać do ukończenia dwunastego miesiąca życia przez dziecko. W tym celu pracownik- ojciec musi złożyć pisemny wniosek w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek.
Prawo do urlopu pracownik ojciec uzyska dopiero od 1 stycznia 2010 roku i w tym oraz w następnym roku wyniesie on 1 tydzień.

d) W przypadku przyjęcia dziecka na wychowanie wydłużono urlop oraz dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego.

Nowe brzmienie otrzymał art. 183 KP, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w sytuacji przyjęcia dziecka na wychowanie został wydłużony od 20 tygodni (dotychczas 18) do 37 tygodni.

a) w przypadku przyjęcia jednego dziecka wymiar urlopu wynosił będzie 20 tygodni ( poprzednio wynosił on 18 tygodni),
b) w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga dzieci wymiaru urlopu wynosił będzie 31 tygodni,
c) w przypadku jednoczesnego przyjęcia trojga dzieci wymiar urlopu wynosił będzie 33 tygodni,
d) w przypadku jednoczesnego przyjęcia czworga dzieci wymiar urlopu wynosił będzie 35 tygodni,
e) w przypadku jednoczesnego przyjęcia pięciorga dzieci wymiar urlopu wynosił będzie 37 tygodni,

Wydłużeniu z 8 tygodni do 9 tygodniu uległ również okres urlopu dla pracownika który przyjął dziecko w wieku do 7 lat lub dziecko co do którego wydano decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego do 10 roku życia.
Wprowadzono również nowe urlopy dodatkowe na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze do 6 tygodni (przy przyjęciu jednego dziecka), do 8 tygodni (przy przyjęciu co najmniej 2 dzieci), do 3 tygodni ( gdy dziecko miało do 7 lat lub do 10 lat jeżeli odroczono wobec niego obowiązek szkolny-w tym jednak wypadku w 2010 roku i 2011 roku - urlop wyniesie 1 tydzień, w 2012 roku i 2013 roku – 2 tygodnie).
Prawo do dodatkowego urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego pracownicy uzyskają dopiero od 1 stycznia 2010 roku jednak wyniesie on początkowo mniej albowiem pracownik uprawniony do 6 tygodni urlopu otrzyma: w 2010 roku i 2011 roku – 2 tygodnie, zaś w 2012 roku i 2013 roku – 4 tygodnie. Z kolei pracownik uprawniony do 8 tygodni urlopu w 2010 roku i 2011 roku otrzyma 3 tygodnie , zaś w 2012 roku i 2013 roku – 6 tygodni.

e) Zmiany w zasiłkach

Zgodnie z wprowadzonymi zmianami za czas urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek ( art.184.KP)
W ustawie z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 9 dodano ust. 6 b zgodnie z którym pracownik, który łączy dodatkowy urlop macierzyński lub dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego urlopu macierzyńskiego dodatkowego podlega ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z obu tytułów.
W ustawie z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ust. 5 art. 29 otrzymuje nowe brzmienie. Zasiek macierzyński przysługuje przez okres urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.
W okresie urlopu ojcowskiego pracownikowi będzie wypłacany zasiłek macierzyński ( art. 29 ust. 5a).
Zasiek macierzyński przysługuje również ubezpieczonemu- ojcu dziecka przez okres urlopu macierzyńskiego przysługującego pracownikowi- ojcu wychowującemu dziecko (tak dodany art.29a)
Dodano art.32a zgodnie z którym (dot. wyłącznie sytuacji gdy pracownica wykorzystała 8 tygodni urlopu po porodzie a jej stan zdrowia wymaga opieki szpitalnej i uniemożliwia jej osobiste sprawowanie opieki - urlop przejmuje ojciec) ojcu dziecka przysługuje dodatkowo, niezależnie od zasiłku opiekuńczego określonego w art.32, zasiek opiekuńczy w wymiarze do 8 tygodni, jeżeli przerwie zatrudnienie lub inną działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

f) Zaostrzenie warunków wypowiadania oraz rozwiązywania umów o pracę

Nowelizacja wprowadziła też dodatkowe obostrzenia cementujące trwałość stosunku pracy. Zgodnie z art. 1868§1 KP pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z pracownikiem uprawnionym do urlopu wychowawczego w okresie od złożenia wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, łącznie jednak nie dłużej niż przez 12 miesięcy.
Przepis ten nie znajdzie jednak zastosowania w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, podobnie nie będzie on chronił pracownika w sytuacji gdy zachodzić będą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

g) Nie wszystkie zmiany wejdą jednak w życie od 2009 roku.

Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.08.237.1654) wprowadza zmiany stopniowo.
Prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego i dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego pracownicy uzyskają od dnia 1 stycznia 2010 roku. Przy czym jego wymiar dla osób posiadających uprawnienie do otrzymania 6 tygodni wyniesie, w 2010 roku i 2011 roku 2 tygodnie, zaś w 2012 roku i w 2013 roku 4 tygodnie. Podobnie pracownicy uprawnieni do 8 tygodniowego urlopu w 2010 roku i 2011 roku otrzymają 3 tygodnie, zaś w 2012 roku i 2013 roku 6 tygodni.
Pracownik który w związku z przyjęciem na wychowanie dziecka uprawniony będzie do 3 tygodni urlopu (183§3pkt.3 KP) w 2010 roku i w 2011 roku otrzyma 1 tydzień urlopu, zaś w 2012 roku i w 2013 roku – 2 tygodnie.
Prawo do urlopu ojcowskiego pracownik nabywa dopiero od dnia 1 stycznia 2010 roku, z tym że do 2011 roku włącznie będzie on wynosił nie 2 tygodnie, lecz 1 tydzień.


V. Wnioski opinii:

1. Wprowadzone w życie z dniem 1 stycznia 2009 roku zmiany kodeksu pracy dotyczą w szczególności uprawnień związanych z rodzicielstwem.
2. Zasadność wprowadzenia zmian ocenić można będzie w pełni z upływem pewnego czasu ich funkcjonowania i sprawdzenia się nowych przepisów w praktyce.
3. Zmiany będą wprowadzane stopniowo na przełomie lat 2009/2013.
4. Wydaję się, iż obecna zmiana w połączeniu ze zmianami dotyczącymi obowiązkowego zatrudnienia inspektora ochrony przeciwpożarowej może prowadzić do zwiększenia się kosztów pracodawców, co w dobie kryzysu gospodarczego wydaje się nieprzemyślanym krokiem.

Opinię tę wydałem z całą sumiennością i starannością, kierując się swoją najlepszą wiedzą.

(adwokat Tomasz Guzek)