Kiedy kupujacy musi odebrać to, co kupił?
Poznań, dnia 17 marca 2011 roku
OPINIA PRAWNA
w sprawie uprawnień sprzedawcy w razie zwłoki kupującego w odebraniu rzeczy sprzedanej
____________________________________________________________________
I. Podstawa zlecenia:
Opinia prawna sporządzona na zlecenie Wojciecha T.
II. Cel opinii:
Udzielenie odpowiedzi na pytanie, jakie uprawnienia przysługują sprzedawcy w razie nieodebrania przez kupującego rzeczy sprzedanej.
III. Podstawa prawna opinii:
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz.U.64.16.93, zm.: Dz.U. 71.27.252, zm.: Dz.U. 76.19.122, zm.: Dz.U. 82.11.81, zm.: Dz.U. 82.19.147, zm.: Dz.U. 82.30.210, zm.: Dz.U. 84.45.242, zm.: Dz.U. 85.22.99, zm.: Dz.U. 89.3.11, zm. wyn. z: Dz.U. 89.33.175, zm.: Dz.U. 90.34.198, zm.: Dz.U. 90.55.321, zm.: Dz.U. 90.79.464, zm.: Dz.U. 91.107.464, zm.: Dz.U. 91.115.496, zm.: Dz.U. 93.17.78, zm.: Dz.U. 94.27.96, zm.: Dz.U. 94.105.509, zm.: Dz.U. 94.85.388, zm.: Dz.U. 95.83.417, zm. wyn. z: Dz.U. 95.141.692, zm.: Dz.U. 96.114.542, zm.: Dz.U. 96.139.646, zm.: Dz.U. 97.43.272, zm. wyn. z: Dz.U. 97.157.1040, zm.: Dz.U. 96.149.703, zm.: Dz.U. 97.115.741, zm. Dz.U. 97.117.751, zm.: Dz.U. 98.117.758, zm.: Dz.U. 98.106.668, zm. Dz.U.99.52.532, zm. Dz.U. 00.22.271, zm. Dz.U. 00.88.983, zm. Dz.U. 00.74.855, zm. Dz.U. 00.74.857, zm. Dz.U. 00.114.1191, zm. wyn. z Dz.U. 01.11.91, zm. Dz.U. 01.71.733, zm. wyn. z Dz.U. 01.145.1638, zm. Dz.U. 01.130.1450, zm. Dz.U. 02.113.984, zm. Dz.U. 02.141.1176, zm. Dz.U. 03.49.408, zm. Dz.U. 03.60.535, zm. Dz.U. 03.64.592, zm. Dz.U. 03.49.408, zm. Dz.U. 03.60.535, zm. Dz.U. 03.124.1151, zm. Dz.U. 04.91.870, zm. Dz.U. 04.96.959, zm. Dz.U. 04.172.1804, zm. Dz.U. 04.162.1692, zm. Dz.U. 04.281.2783, zm. Dz.U. 05.48.462, zm. Dz.U. 06.133.935, zm. Dz.U. 07.80.538, zm. Dz.U. 07.82.557, zm. wyn. z Dz.U. 06.164.1166, zm. Dz.U. 2008.116.731, zm. Dz.U. 2007.181.1287, zm. Dz.U. 2008.163.1012, zm. Dz.U. 2008.220.1425, zm. Dz.U. 2008.228.1506, zm. Dz.U. 2008.220.1431, zm. Dz.U. 2009.42.341, zm. Dz.U. 2009.79.662, zm. Dz.U. 2010.40.222, zm. Dz.U. 2009.131.1075, Dz.U. 2010.40.222.
IV. Analiza merytoryczna:
1. Stan faktyczny
Spółki Grupy XXX prowadzą działalność gospodarczą polegającą na hurtowej sprzedaży artykułów z branży techniki grzewczej, sanitarnej i domowej oraz techniki infrastruktury. W prowadzonej działalności występują przypadki zawarcia umowy sprzedaży, uiszczenia ceny przez kupującego oraz nieodebrania rzeczy. Sprzedany towar zajmuje powierzchnię magazynową sprzedawcy.
2. Obowiązki stron umowy sprzedaży
Poprzez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę1. Z treści stosunku można wyodrębnić cztery uprawnienia oraz odpowiadające im obowiązki. Sprzedawca ma obowiązek przenieść własność rzeczy oraz wydać rzecz, czemu odpowiadają uprawnienia kupującego do żądania przeniesienia własności oraz wydania rzeczy. Kupujący ma obowiązek rzecz odebrać oraz zapłacić cenę, z czym wiążą się uprawnienia sprzedawcy do żądania zapłaty ceny oraz do odebrania towaru. Prawa i obowiązki stron umowy są niezależne. Tytułem przykładu, sprzedawca może żądać zapłaty ceny sprzedaży mimo, iż rzecz nie została odebrana. Kupujący może żądać wydania towaru mimo nieuiszczenia ceny.
3. Status prawny rzeczy sprzedanej i nieodebranej
Stosownie do art. 155 § 1 kc2, umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej co do tożsamości, przenosi co do zasady własność na nabywcę. W przypadku umowy zobowiązującej do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej co do gatunku skutek w postaci przejścia własności następuje z chwilą przeniesienia posiadania rzeczy. Rzeczami oznaczonymi co do gatunku są, w uproszczeniu, rzeczy zamienne, zastępowalne3. Z kolei rzeczy oznaczone co do tożsamości to „[…]rzeczy wyprodukowane specjalnie dla określonego, zindywidualizowanego kontrahenta, charakteryzujące się swoistymi właściwościami.”4
Jakkolwiek w zdecydowanej większości przypadków przedmiotem umów sprzedaży zawieranych przez spółki Grupy HBH są rzeczy oznaczone co do gatunku, to liczne są także przypadki sprzedaży rzeczy oznaczonych co do tożsamości. Zgodnie z cytowanym wyżej orzeczeniem Sądu Najwyższego, za oznaczoną co do tożsamości należy uznać rzecz wyprodukowaną na zamówienie kupującego, posiadającą specyficzne cechy i parametry dostosowane do potrzeb danego klienta.
Przejście własności rzeczy oznaczonych co do gatunku na kupującego następuje dopiero z chwilą objęcia przez niego posiadania, czyli fizycznego wydania towaru z magazynu. Do momentu odebrania rzeczy są one własnością sprzedawcy. Bez wpływu pozostaje fakt uiszczenia ceny sprzedaży przez kupującego. Przejście własności jest od tego niezależne. Sprzedaż rzeczy oznaczonych co do gatunku, uiszczenie ceny sprzedaży oraz brak odbioru kształtują zatem następujący stan między stronami umowy: kupujący ma prawo oraz obowiązek rzecz odebrać, choć nie jest ona jego własnością. Sprzedawca z kolei ma obowiązek wydać rzecz oraz żądać jej odebrania, mimo iż pozostaje ona jego własnością. W przypadku sprzedaży rzeczy oznaczonej co do tożsamości brak odbioru rzeczy sprzedanej, za którą uiszczono cenę, niesie następujące konsekwencje: kupujący ma prawo oraz obowiązek rzecz odebrać, ponadto rzecz jest jego własnością. Obok wynikającego z umowy sprzedaży prawa do żądania wydania rzeczy kupującemu służy wynikające z prawa własności prawo żądania wydania przedmiotu własności (tzw. roszczenie windykacyjne)5.
